Polskie prawo podatkowe nie zna instytucji trustu. Nie definiuje go, nie reguluje, nie przewiduje właściwego reżimu. A mimo to – opodatkowuje. Interpretacja Dyrektora KIS z 12 grudnia 2025 r. stanowi  w tym zakresie istotne rozstrzygnięcie: organ zakwalifikował trust założony na Wyspach Cooka jako zagraniczną jednostkę kontrolowaną (CFC) i odmówił zastosowania ogólnych zasad transparentności podatkowej stosunku powierniczego.

Wyspy Cooka: jurysdykcja, która zbudowała biznes na oferowaniu trustów cudzoziemcom

Wyspy Cooka to samorządne terytorium stowarzyszone z Nową Zelandią – piętnaście wysp na Południowym Pacyfiku o łącznej powierzchni 237 km², zamieszkanych przez niecałe 15 tysięcy osób. Posiadają własny system prawny oparty na angielskim common law, własną służbę dyplomatyczną (od 2023 r. – stosunki dyplomatyczne z USA) i własną regulację celną. Nie są członkiem ONZ. Sądy innych państw nie mają bezpośredniej jurysdykcji nad instytucjami zarejestrowanymi na Wyspach Cooka.

Od 1984 r., kiedy weszła w życie ustawa International Trusts Act (ITA), Wyspy Cooka systematycznie budują legislacyjny ekosystem ochrony majątku. Usługi trustowe generują ok. 8% PKB archipelagu – więcej niż rybołówstwo, mniej niż turystyka. Produktem flagowym jest Cook Islands International Trust – struktura reklamowana przez promotorów jako „najsilniejszy wehikuł asset protection na świecie.”

Trust na Wyspach Cooka – co obiecuje ustawodawca?

Konstrukcja ITA opiera się na czterech filarach. Po pierwsze – nieuznawanie orzeczeń zagranicznych: wyrok uzyskany w USA, UE czy jakiejkolwiek innej jurysdykcji nie jest wykonalny na Wyspach Cooka. Wierzyciel musi rozpocząć postępowanie od początku przed sądem w Avarua. Po drugie – krótkie terminy przedawnienia: wierzyciel ma zaledwie dwa lata od dnia transferu aktywów (lub rok od powstania roszczenia) na zakwestionowanie przekazania jako fraudulent transfer. Po trzecie – standard dowodowy prawa karnego: wierzyciel musi udowodnić zamiar oszustwa beyond reasonable doubt. Po czwarte – trust samozałożony (self-settled trust): od nowelizacji z 1989 r. założyciel może być jednocześnie beneficjentem – rozwiązanie precedensowe, które później skopiowały Nevis, Belize i inne jurysdykcje.

Trust deed zawiera z reguły klauzulę anti-duress (powiernik ignoruje polecenia wydane pod przymusem prawnym), klauzulę flee/flight (migracja trustu do innej jurysdykcji w razie zagrożenia) oraz spendthrift provisions. Powiernikiem musi być licencjonowana spółka trustowa podlegająca nadzorowi Financial Supervisory Commission.

System podatkowy archipelagu dopełnia obraz: Wyspy Cooka nie nakładają podatku dochodowego, podatku od zysków kapitałowych, podatku spadkowego ani podatku u źródła na dochody uzyskiwane przez International Trusts, International Companies i LLC ze źródeł zagranicznych. Sieć umów o unikaniu podwójnego opodatkowania jest minimalna – z Polską takiej umowy nie ma (umowa polsko-nowozelandzka explicite wyłącza Wyspy Cooka z definicji „Nowej Zelandii”).

Reputacja międzynarodowa: nie tak jednoznacznie rajska

Wyspy Cooka uzyskały rating „Largely Compliant” w przeglądzie OECD Global Forum (drugi najwyższy możliwy – potwierdzony w drugim rundzie w 2022 r.), uczestniczy w automatycznej wymianie informacji podatkowych (CRS), nie figuruje na czarnej liście FATF ani konsekwentnie na liście UE.

Obecność na polskiej liście rajów podatkowych (rozporządzenie MF z 18.12.2024 r.) wynika z kryteriów formalnych, ale niekoniecznie odzwierciedla aktualny stan compliance.

Obietnica a rzeczywistość: anatomia luki strategicznej

Legislacyjna architektura ITA jest imponująca na papierze. Pytanie praktyczne brzmi jednak inaczej: co dokładnie chroni trust z Wysp Cooka i przed czym? Odpowiedź jest znacznie bardziej złożona, niż sugerują to materiały marketingowe promotorów.

Po pierwsze: trust nie chroni przed odpowiedzialnością karną, karnoskarbowy i podatkową w kraju pochodzenia. Przeniesienie aktywów do trustu na Wyspach Cooka nie zmienia faktu, że polski rezydent podatkowy podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce. Polskie organy ścigania zachowują pełną jurysdykcję nad osobą założyciela. Nieuznawanie orzeczeń zagranicznych przez sąd w Avarua nie ma znaczenia, jeśli prokuratura działa na terytorium, na którym założyciel żyje. Co więcej, sama ustawa Mutual Assistance in Criminal Matters Act 2003 Wysp Cooka tworzy ścieżkę współpracy międzynarodowej w sprawach karnych – ochrona ITA explicite nie rozciąga się na ukrywanie majątku pochodzącego z przestępstwa.

Po drugie: instytucje finansowe traktują trusty z Wysp Cooka z instytucjonalną podejrzliwością. Trust musi gdzieś trzymać aktywa. Infrastruktura finansowa Wysp Cooka jest minimalna. W praktyce aktywa są zdeponowane w bankach w UE, Szwajcarii, USA – a te instytucje podlegają regulacjom AML/KYC, CRS, FATCA, a w razie postępowania karnego – nakazom zajęcia. Cook Islands trust, którego portfel leży w banku w EOG, korzysta z ochrony ITA tylko względem sądu w Avarua. Względem organów w kraju położenia aktywów – ochrona jest iluzoryczna. Samo otwarcie rachunku dla trustu z Wysp Cooka staje się coraz trudniejsze: departamenty compliance traktują tę strukturę jako czerwoną flagę AML. Paradoks: im silniejsza ochrona prawna trustu, tym słabszy dostęp do infrastruktury bankowej niezbędnej do korzystania z tej ochrony.

Po trzecie: Wyspy Cooka to jurysdykcja na krańcu świata – dosłownie i w przenośni. Promotorzy chętnie powołują się na fakt, że „żaden wierzyciel nie uzyskał nigdy wyroku sądu Wysp Cooka nakazującego wydanie aktywów trustu.” To prawda – ale prawda niepełna. Główne orzeczenia, na które powołuje się literatura – FTC v. Affordable Media (sprawa Anderson), In re Lawrence, In re Olson – to sprawy amerykańskie, rozstrzygane przez sądy USA, nie sądy Wysp Cooka. Przegląd orzecznictwa ujawnia wzorzec ambiwalentny: amerykańskie sądy orzekały kary pozbawienia wolności założycieli trustów za contempt of court, a aktywa pozostały formalnie „chronione” – ale chronione w tym sensie, że ich założyciel siedział w więzieniu i również nie miał do nich dostępu.

Fundamentalne pytanie: jak zachowa się sąd w Avarua w przypadku skoordynowanego postępowania prowadzonego równolegle przez prokuraturę państwa G20, organy podatkowe działające w ramach CRS i regulatora finansowego państwa, w którym leżą aktywa? Wyspy Cooka są de facto zależne od Nowej Zelandii i od 2023 r. budują stosunki z USA. Geopolityczna przestrzeń na oprór wobec skoordynowanej presji jest ograniczona. Marketing promotorów opiera się na założeniu, że legislacja ITA jest wieczna – ale legislacja to papier, a papier zmienia się pod presją polityczną.

Podsumowując: Cook Islands International Trust chroni konkretną, wąską kategorię ryzyka – cywilne roszczenia wierzycieli, którzy nie mają środków ani motywacji, by prowadzić postępowanie na antypodach. Nie chroni przed odpowiedzialnością karną, podatkową ani przed działaniami państwa w kraju położenia aktywów. Jego użyteczność jest funkcją geografii aktywów, profilu ryzyka założyciela i realistycznej oceny scenariuszy eskalacji. Dla polskiego rezydenta, którego aktywa leżą w banku w UE, a samo zawiązanie trustu uruchamia automatycznie reżim CFC z 19% podatkiem – równanie jest szczególnie niekorzystne.

Stan faktyczny interpretacji podatkowej

Wnioskodawca – obywatel Francji, rezydent podatkowy Polski – założył w 2024 r. trust międzynarodowy na Wyspach Cooka (International Trusts Act 1984). Cel: ochrona majątku i sukcesja rodzinna (dzieci z różnych związków w różnych państwach). Struktura klasyczna: settlor → trustee (IBC na Wyspach Cooka) → beneficjenci. Trust deed przewidywał również funkcję protektora (powoływanego i odwoływanego przez założyciela za jego życia) oraz nieobowiązkowy list intencyjny (letter of wishes).

Wnioskodawca pełnił jednocześnie funkcję doradcy inwestycyjnego, doradzając Powiernikowi w zakresie strategii inwestycyjnej. W ramach trustu Powiernik uczestniczył jako jedyny wspólnik w spółce LLC zarejestrowanej na Wyspach Cooka, której głównym aktywem był portfel papierów wartościowych aktywnie zarządzanych przez bank w EOG.

Wnioskodawca argumentował transparentność podatkową trustu powołując się na wyrok NSA z 9 czerwca 2017 r. (II FSK 1370/15) oraz interpretacje KIS z 2023 r. (0115-KDIT1.4011.832.2022.2.PSZ z 17.03.2023, 0112-KDIL2-1.4011.406.2023.2.KF z 13.07.2023, 0115-KDIT1.4011.383.2023.2.MR z 14.08.2023).

Stanowisko organu

Organ dokonał podwójnej kwalifikacji. Po pierwsze, zakwalifikował trust jako zagraniczną jednostkę z art. 30f ust. 2 pkt 1 lit. e ustawy o PIT. Wyspy Cooka figurują w wykazie krajów stosujących szkodliwą konkurencję podatkową (§ 1 pkt 6 rozporządzenia MF z 18.12.2024 r.), co skutkuje automatyczną kwalifikacją CFC na podstawie art. 30f ust. 3 pkt 1.

Po drugie, organ przesądził kwalifikację źródła przychodu. Dochody z portfela papierów wartościowych zakwalifikował jako przychody z kapitałów pieniężnych (art. 17 ust. 1 pkt 4), a nie jako dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 10 ust. 1 pkt 3). Odrzucił zastosowanie art. 8 ust. 1 i 2. Konsekwencja: opodatkowanie reżimem CFC (19%).

Organ nie odrzucił przypisania ekonomicznego dochodów do wnioskodawcy. Stwierdził wprost: „skutki podatkowe uzyskiwanych dochodów za pośrednictwem trustu powinny być odnoszone bezpośrednio do Pana osoby.” Odmówił natomiast zastosowania ogólnych zasad, uznając, że reżim CFC wypiera koncepcję transparentności.

Wyrok NSA II FSK 1370/15 a zasady opodatkowania trustu

Stan faktyczny sprawy to krajowy stosunek powierniczy (fiducia cum amico contracta) między dwiema osobami fizycznymi w Polsce. W wyroku nie pada słowo „trust”. NSA sformułował tezę: „Skutki podatkowe związane z czynnościami wykonywanymi przez powiernika są analogiczne do tych, jakie wystąpiłyby, gdyby czynności te wykonywane były bezpośrednio przez powierzającego.” Teza ta została następnie rozszerzona per analogiam na trusty zagraniczne w praktyce interpretacyjnej KIS – ale rozszerzenie to nie wynika z samego wyroku.

Stan faktyczny wyroku różni się jakościowo od trustu z Wysp Cooka. W sprawie NSA powiernik był osobą fizyczną, działającą na podstawie umowy zlecenia, bez autonomii decyzyjnej. Trust z Wysp Cooka to struktura sui generis z osobą prawną jako powiernikiem, autonomią operacyjną regulowaną ustawą i klauzulą anti-duress, która automatycznie pozbawia założyciela kontroli w momencie wydania orzeczenia sądowego – co komplikuje zastosowanie domniemania z art. 30f ust. 2a, ale jednocześnie potwierdza odrębność od polskiego stosunku powierniczego.

Nowelizacja z 2019 r. – częściowe rozstrzygnięcie

Nowelizacja z 23 października 2018 r. (obowiązująca od 1 stycznia 2019 r.) włączyła trusty do definicji zagranicznej jednostki w art. 30f ust. 2 pkt 1 lit. e. Uzasadnienie (druk 2860) wprost wskazuje, że objęcie trustów CFC jest „bardzo istotne” i rekomendowane przez OECD w ramach BEPS Action 3. Ustawodawca nie stworzył jednak kryteriów demarkacji – brakuje odpowiednika amerykańskiego rozróżnienia grantor/non-grantor trusts. Lukę wypełnia kryterium geograficzne.

Niepisane kryterium geograficzne

Zestawienie interpretacji ujawnia wzorzec: trusty w jurysdykcjach spoza listy traktowane były jako transparentne (2023), trust na Wyspach Cooka = CFC. Kryterium pragmatyczne, ale pozbawione wyraźnej podstawy normatywnej. Ironicznie, Wyspy Cooka – z ratingiem OECD „Largely Compliant” i uczestnictwem w CRS – są traktowane identycznie jak jurysdykcje o faktycznie zerowej przejrzystości.

Rekomendacje

Interpretacja z 12 grudnia 2025 r. ujawnia trzy problemy systemowe: niepisane kryterium geograficzne, brak kryteriów demarkacji po nowelizacji z 2019 r. i ryzyko błędnej ekstrapolacji wyroku NSA II FSK 1370/15 na struktury jakościowo odmienne.

Sam Cook Islands International Trust okazuje się instrumentem o ograniczonej praktycznej użyteczności. Chroni przed wąską kategorią ryzyka – cywilnymi roszczeniami wierzycieli nieprzygotowany do złożenia pozwu na antypodach – ale nie przed odpowiedzialnością karną, podatkową ani przed działaniami organów państwa, na którego terytorium aktywa faktycznie leżą. Dla polskiego rezydenta z portfelem w EOG, trust na Wyspach Cooka generuje automatyczne CFC 19%, podwyższone ryzyko compliance i rosnące trudności z dostępem do bankowości – a w zamian oferuje ochronę działającą wyłącznie w jurysdykcji, której sądów prawdopodobnie nigdy nie będzie musiał testować.

Dla polskich rezydentów rozważających trust jako narzędzie sukcesyjne: wybór jurysdykcji ma kluczowe konsekwencje podatkowe. Alternatywy: trust w jurysdykcji spoza listy rajów (Jersey, Guernsey, Malta) lub polska fundacja rodzinna – której połączenie nawet z zagraniczną fundacją może uzyskać akceptację Szefa KAS.

Robert Nogacki

Robert Nogacki – radca prawny (WA-9026), założyciel Kancelarii Prawnej Skarbiec.

Są prawnicy, którzy zajmują się prawem. I są tacy, którzy zajmują się problemami, na które prawo nie ma gotowej odpowiedzi. Od ponad dwudziestu lat Kancelaria Skarbiec pracuje na przecięciu prawa podatkowego, struktur korporacyjnych i ludzkiej niechęci do oddawania państwu więcej, niż się państwu należy. Doradzamy przedsiębiorcom z kilkunastu krajów – od tych z listy Forbesa po tych, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano.

Jeden z najczęściej cytowanych ekspertów prawa podatkowego w polskich mediach – pisze dla Rzeczpospolitej, Dziennika Gazety Prawnej i Parkietu nie dlatego, że to dobrze wygląda w CV, lecz dlatego, że pewnych rzeczy nie da się wyjaśnić w piśmie procesowym i ktoś musi je powiedzieć głośno. Autor AI Decoding Satoshi Nakamoto. Sztuczna inteligencja na tropie twórcy Bitcoina. Współautor nagrodzonej książki Bezpieczeństwo współczesnej firmy.

Kancelaria Skarbiec zajmuje czołowe pozycje w rankingach kancelarii podatkowych Dziennika Gazety Prawnej. Czterokrotny laureat Medalu Europejskiego, laureat tytułu International Tax Planning Law Firm of the Year in Poland.

Specjalizuje się w sporach z organami skarbowymi, międzynarodowym planowaniu podatkowym, regulacjach kryptoaktywów i ochronie majątku. Od 2006 roku prowadzi sprawę WGI – jedną z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. Wierzy, że prawo jest zbyt poważne, żeby traktować je wyłącznie poważnie – i że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.